‘Het is goed als we door de vijand worden aangevallen, omdat dat bewijst dat we een duidelijke scheidslijn tussen de vijand en onszelf hebben getrokken. En het is zelfs nog beter als de vijand ons in het wilde weg aanvalt en ons volkomen zwart en zonder enige goede eigenschap afschildert; dat toont aan dat we niet alleen een duidelijke scheidslijn tussen de vijand en onszelf hebben getrokken, maar dat we met ons werk heel wat bereikt hebben.’
– Mao Tse-tung
De politiek van het communisme wordt gekenmerkt door klassenstrijd. De betrekking van zo veel mogelijk arbeiders bij de strijd voor hun belangen staat voorop. Hier ging de de Rote Armee Fraktion (RAF) keihard tegenin.
De RAF, in de volksmond ook wel ‘de Baader-Meinhof bende’ genoemd, was een Marxistisch-Leninistische terroristische organisatie. De groepering werd door journalist Ulrike Meinhof, activiste Gudrun Ensslin en activist Andreas Baader in eerste instantie opgericht om nazi’s en het kapitalisme te bestrijden. De RAF had participerende sympathisanten en uitvalsbasissen in België, Nederland, Duitsland en Somalië. Erg succesvol was zij echter niet. Een kritische blik op de RAF en haar geschiedenis leert ons dat zij een geschiedenis heeft van individualisme, anarchie en avonturisme.
De Baader-Meinhof-Gruppe
Het eerste vrouwelijke kopstuk van de RAF is Ensslin. Ze raakt in aanraking met het socialisme en het politieke activisme als ze germanistiek gaat studeren in West-Berlijn. Ze mengt zich in het discours omtrent staatsgeweld en repressie en wordt snel radicaler in haar denken.
Een jaar later ontmoet ze Baader, wie het enige mannelijke kopstuk van de RAF zou worden. De 34 jaar dat hij leeft staan in het teken van opstand. Een moeilijke jeugd waarin hij al jong zijn vader verliest wordt getekend door een constante strijd tegen structuur, regelgeving, en (wellicht) tegen zichzelf. Op twintigjarige leeftijd verhuist ook Baader naar West-Berlijn om te studeren, waar hij een fenomeen wordt. Hij leeft van dag tot dag, neemt een bohemische levensstijl aan en maakt zijn studie niet af. Bij zijn ontmoeting met Ensslin worden ze op slag verliefd.
Het intellectuele fundament van de groep voegde zich pas later bij het gezelschap: Meinhof. Al jong komt zij in contact met het socialisme en (nota bene) het pacifisme. Wanneer ze gaat studeren komt ze ook in aanraking met politiek activisme. Zo is ze deelnemer aan demonstraties tegen atoomwapens en begint ze met schrijven in studententijdschriften. Wanneer ze gaat werken voor het linkse tijdschrift ‘konkret’ wordt ze lid van de Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) en als ze verhuist naar West-Berlijn komt ze in aanraking met Baader en Ensslin, die de twee andere kopstukken van de RAF zouden worden. Onder de indruk van het duo schrijft ze in verschillende artikelen lovend over de strijd die zij voeren. Hierbij wint ze het vertrouwen van beiden en wordt ze opgenomen in de latere RAF.
Het begin van de RAF
In de jaren ‘60 maakte de repressie van de West-Duitse staat veel los bij studenten en arbeiders. Veel van de toekomstige RAF-leden komen elkaar tegen bij een demonstratie op een koude dag in februari 1967. Er wordt geprotesteerd tegen de kroning van de nieuwe Sjah van Iran, Mohammed Reza Pahlavi. De politie reageert niet halfhartig op de protesten en er worden kogels geloosd. Een student sterft.
De politie gooit hiermee olie op een laaiend vuur. Woede maakt zich meester van activisten in Duitsland, zo ook bij de toekomstige leden van de RAF. Baader, Ensslin en enkele andere activisten plaatsen als reactie op het geweld brandbommen in Frankfurtse warenhuizen waarna zij weten te ontkomen aan de politie en naar Italië vluchten. Dit is het begin van een zelden geziene, onvoorziene geweldsgolf die onder andere West-Duitsland op haar grondvesten zal doen schudden.
Terreur en ideologie
De eerste echte actie van de RAF is het bevrijden van zelfbenoemd kopstuk Baader. Daarbij wordt veel geweld gebruikt. Met gebruik van een aantal leugens lukt het de RAF om Baader buiten de muren van de West-Berlijnse gevangenis te krijgen, waarna ze gewapend met geweren Baader bevrijden. Per vliegtuig en met neppe identiteitsbewijzen vluchten de handlangers naar het Midden-Oosten waar zij militaire training genieten van Palestijnse soldaten.
Het Mei-offensief
Na deze gebeurtenis volgt de eerste schriftelijke publicatie van de RAF. Deze vindt haar oorsprong in het West-Berlijnse Agit 883, een anarchistisch tijdschrift waarin Meinhof en Baader voor het eerst een manifest uitbrengen. Dit is het punt waarop de RAF zichzelf naamsgewijs de wereld in torpedeert. Als reactie op de furore zette de groep haar acties en ambitieuze plannen van zwart op wit gezet in The Urban Guerilla Concept. In dit manifest wordt de echte ideologie van de Fraktion duidelijk. Het gaat de RAF al lang niet meer om een klassenstrijd; een persoonlijke bloedvete wordt een rode draad van de RAF. Zij wil niet alleen wraak nemen op de overheid die Baader in de gevangenis heeft gegooid, ook roept de RAF in het manifest koortsachtig op tot een oorlog door de grotere groepen van communisten. Ze kijk daarbij neer op minder gewelddadige groeperingen die zich vooral willen richten op grootschalige mobilisatie en programaticale eenheidsvorming. De RAF vindt deze groeperingen ‘zwak’ en creëert zo al snel een milieu waarin samenwerking onmogelijk wordt. Waar de intenties bij de oprichting van de Fraktion nog relatief constructief leken, is de rode draad van de RAF enkel wraak geworden. Zij is een soort Minotaurus geworden, verdwaald in een zelfgebouwd labyrint.
Een paar maanden later keert de RAF terug naar Duitsland, klaar voor een stadse guerrilla-oorlog. De acties van de RAF bestaan zowel uit relatief onschuldige activiteiten zoals flyeren, het maken van films en het schrijven van activistische teksten als uit extremistische daden van geweld: politieke aanslagen, ontvoeringen en moorden.
Om haar (politieke) doelstellingen te financieren pleegde de bende ook bankovervallen en diefstallen, welke verwoestend en traumatiserend waren voor de slachtoffers. Deze avonturistische acties leiden samen tot 48 dodelijke slachtoffers en vele gewonden.
In 1972 pleegde de RAF tijdens het zogenaamde ‘Mei-offensief’ verschillende bomaanslagen bij kantoren van de politie, Amerikaanse hoofdkwartieren en uitgeverijen. Hierbij raakten 74 mensen gewond. De steun die de RAF toen nog genoot vanuit intellectuele, linkse studentenkringen werd in rap tempo minder.
Hoewel de RAF voor enkele maanden kon ontkomen aan de politie door in verschillende landen te bivakkeren werd een groot deel van de RAF-kopstukken opgepakt in de zomer van 1972. Meerdere acties worden ondernomen door leden om hun leiding uit de gevangenis te krijgen. Een politieke gijzeling, moorden en het kapen van een vliegtuig willen allemaal echter niet baten. In 1974 pleegt Meinhof in de gevangenis zelfmoord en in 1977 plegen ook Baader en Ensslin zelfmoord met pistolen die ze de gevangenis in hebben laten smokkelen.
De afvallende achterban van de RAF
Waar er eerst nog een vorm van sympathie was voor de strijd van de RAF vallen er veel sympathisanten af door de extremistische en eenzame manier van handelen die de Fraktion later alleen nog maar hanteert. De RAF waande zich verheven en verloor hierdoor het grootste gedeelte van hun achterban. Vooral de extreme militanten bleven over. Van een middenklasse – en arbeidersmilieu was binnen de RAF in de laatste jaren geen sprake meer.
De RAF was dan ook een avonturistische groepering. Ze acteerde met tunnelvisie; er was geen oog voor het meenemen van de massa’s en het versterken van de proletarische beweging. Door haar roekeloze acties die amper steun genoten bij de arbeidersbeweging bracht zij niet alleen eigen leden in gevaar maar zorgde ze er ook voor dat de rest van de arbeidersbeweging zich van haar afkeerde. De acties van de RAF leidde niet tot de revolte en mobilisatie die ze verkondigde, maar juist tot het tegenovergestelde: demobilisatie, stratificatie en demoralisatie van de groepen met wie de RAF zich in eerste instantie zo graag wilde verbinden.
