Roter Wedding grüßt euch, Genossen,
Haltet die Fäuste bereit!
Haltet die roten Reihen geschlossen,
Dann ist der Tag nicht mehr weit!
Kämpfen wir als Sozialisten
Endlich in einer Front!
Arbeitsbrüder, Kommunisten,
Rot Front! Rot Front!
De West-Berlijnse wijk Wedding kent een bijzondere geschiedenis. Ten tijden van de Weimarrepubliek (1919-1933) was het de ‘roodste’ wijk van de stad. In de laatste verkiezing voor de machtsovername van de nazi’s stemde 49% van de Weddingers op de communistische partij (KPD). Deze zomer volgen we met een groep kameraden een wandeltour door het ‘Roter Wedding’ georganiseerd door Nathaniel Flakin, een linkse historicus en journalist die onder de noemer Revolutionary Berlin mensen kennis laat maken met de radicale geschiedenis van de stad.
Uit Paraat Nr 3, november 2025.
We verzamelen in de buurt van trein- en metrostation Gesundbrunnen. Zo’n veertig geïnteresseerden staan al te wachten. Tijdens de korte introductie blijkt iets bijzonders: bijna een derde van de deelnemers ‘wonen op Wedding’, zoals de lokale bewoners zeggen. Ze zijn naar deze Engelstalige, communistische wandeltour gekomen om wat te leren over de radicale geschiedenis van hun wijk.
Flakin geeft ons meteen een korte achtergrond van hoe Wedding ontstaan is; eerst als een 18e-eeuws kuuroord voor de aristocratie, daarna in de vroege 19e eeuw tijdens de industriële revolutie als plek waar Berlijnse fabrieken naartoe verhuisden. Als hub van nieuwe, zware industrie werd Wedding al snel een van de armste wijken van Berlijn maar ook een van de grootste thuisbasissen voor de socialistische beweging.
De Benjamins
We lopen naar een prachtig kantoorpand, rond 1900 het hoofdkantoor van een bedrijf dat kluizen bouwde. Tussen 1920 en 1933 werd het echter onderverdeeld in verschillende kantoorruimtes. Hier vestigde de kantoren van kinderarts en KPD-politicus Georg Benjamin en dat van zijn vrouw Hilde Benjamin, die een advocatenpraktijk had en een van de belangrijkste advocaten voor de KPD was.
Flakin vertelt honderduit over de familie Benjamin: over Hilde, die bekend stond als ‘Rote Hilde’, een getalenteerd advocaat die later in de tijd van de DDR tussen 1953 en 1967 ‘s werelds eerste vrouwelijke minister van justitie zou worden, en over Georg, de lokale kinderarts en een van dé gezichten van de KPD in Wedding, die voor zijn ideeën en Joodse komaf zou worden vermoord door de Nazis in 1942. De bekendste van de Benjamins was echter Georg’s broer Walter. Deze filosoof zou later bekend worden als een van de belangrijkste namen van de Frankfurter Schule, een groep filosofen die geïnspireerd werden door de ideëen van Marx en Engels.
Net als Georg zou Walter Benjamin vermoord worden tijdens het nazi-regime. Het is een heftige maar indrukwekkende schets van communisten in de roerige tijden van Weimar- en Nazi-Duitsland.
Bloedmei
Na een flink stuk wandelen langs het riviertje dat midden door de wijk loopt komen we aan bij een stuk steen dat langs de weg staat. Hierin gegraveerd staat ‘in begin mei 1929 stierven 19 mensen in straatgevechten’. Nathaniel kijkt half lachend, half boos naar de steen. ‘Het domste monument van Berlijn. het staat er niet op maar dit monument is voor bloedmei’ zegt hij voordat hij ons meeneemt naar de straat ernaast.
Köslinerstraat stond in de jaren 20 bekend als ‘de rode steeg’. Een straat waar praktisch iedereen actief socialist was. Hier vielen op 1 mei 1929, dag van de arbeid, de zwaarste klappen toen de machthebbers in de Berlijnse politiek het vieren van 1 mei verbood en honderdduizend politieagenten vanuit heel Duitsland optrommelde om de traditionele 1 mei-demonstraties tegen te houden. De politie, bekend om hun anticommunisme en opgefokt door de sociaaldemocratische partij (SPD) vermoordde uiteindelijk 19 mensen. De datum zou sindsdien bekend staan als bloedmei. In juni van dat jaar gebruikte Ernst Thälmann, leider van de KPD, voor het eerst de term ‘sociaal-fascisten’ voor de SPD. De arbeiders uit wijken zoals Wedding hadden in het licht van het bloedbad net zo veel te vrezen voor de SPD als voor de andere conservatieve partijen. De SPD schaadde met hun betrokkenheid bij de bloedmei het vertrouwen van radicale arbeiders zo zwaar dat elke vorm van antifacistische samenwerking tegen de nazi’s vier jaar later onmogelijk voor elkaar te krijgen was.
Gentrificatie, militarisatie
Met woede in ons hart vervolgen we onze weg naar de laatste stops van de wandeling. Een aantal fabriekspanden, die het industriële verleden maar ook het heden van Wedding tekenen. Veel van de industrie in dit deel van Berlijn is inmiddels verdwenen en overgenomen door kunstenaars of hippe, trendy projecten. Een paar uitzonderingen zijn echter nog te vinden. De meest opvallende is een auto-onderdelenfabriek, die na de recente aankondiging van de herbewapening van Europa al heeft laten weten zichzelf om te gaan bouwen tot een munitiefabriek. Terwijl Nathaniel staat te vertellen komt een beveiliger kijken: ‘Je mag hier geen foto’s maken hè!’ roept de beveiliger terwijl hij de tourgroep doodleuk staat te filmen, ‘de politie is al onderweg’. Nadat de beveiliger wegloopt zucht Nathaniel: ‘We hebben niet alleen de kans om weer te strijden, we moeten strijden. Wie wil nou naast “een legitiem militair doelwit” wonen?’
De wandeltour eindigt maar geeft veel om over na te denken. Over straatarme arbeiders, die hun hoop vinden in de KPD. Over Hilde en Georg Benjamin, één van zo veel voorbeelden van mensen die alles geven en riskeren om hun gemeenschap te leiden. Over de burgerlijke staat die er alles aan doet om deze hoop en dit leiderschap te ontnemen van werkende mensen; de arbeidersklasse heeft uiteindelijk verloren in Berlijn, de nazi’s kwamen aan de macht. De KPD bleek niet perfect, maar de strijd die zij leidde was adembenemend, en die moet herinnerd worden.
Binnenkort in Berlijn en geïnteresseerd in een wandeltour van Revolutionary Berlin? Volg Nathaniel via @revolutionaryberlin op instagram!
