Overal ter wereld maar ook in Nederland vermoorden mannen vrouwen omdat ze overtuigd zijn dat vrouwen hun bezit zijn. Waar komt dit geweld vandaan en hoe kunnen we het verklaren?
Het lijken oneindige zoekresultaten te zijn met flink wat recente nieuwsberichten wanneer je ‘man vermoord zijn vrouw’ googlet. Elke acht dagen wordt er een vrouw vermoord door een man, vaak haar partner of ex-partner. Dit zijn geen losse geweldsincidenten maar daden die voortkomen uit neoliberalisme, racisme en misogynie. Het is noodzakelijk om naar de wortel van het fenomeen te kijken en die er met beide handen uit te trekken. Dit kan enkel door de context te analyseren, door de context te willen begrijpen.
De eerste stap om feminicide te bestrijden is kijken naar de wortel van het fenomeen en het in de context zien, de leidende vraag van dit stuk is dan ook: wat is de relatie tussen kapitalisme en femicide? Femicide in Nederland is geen losstaande agressieve daad maar een daad die voortkomt uit de Nederlandse context van neoliberalisme, racisme en misogynie. De maatschappij en haar systemen vloeien voort uit de materiële omstandigheden. De huidige economische omstandigheden creëren bepaalde vormen van onderdrukking, zoals racisme, discriminatie op basis van seksuele geaardheid of seksisme. Seksisme zal altijd bestaan onder kapitalisme omdat het niet kan bestaan zonder de specifieke seksistische onderdrukking van vrouwen. De enige manier om seksisme te bestrijden is door de basis hiervan onderuit te trappen. Wanneer het kapitalisme omver ligt, kunnen we bouwen aan een nieuwe maatschappij zonder patriarchaat.
Kerngezin
Femicide, het vermoorden van een vrouw ‘omdat zij vrouw is’, vindt vaak plaats binnen de context van het kerngezin, hier gaat ook vaak huiselijk geweld vooraf. Als we dit analyseren, daarbij het werk van marxistisch feminist Silvia Federici in acht nemend, kunnen we komen tot een nadere verklaring van dit fenomeen.
Het kerngezin, iets wat we vaak zien als iets dat al zo lang bestaat als de eerste boeren, bestaat slechts twee eeuwen, betoogt Federici in haar boek Beyond the Periphery of the Skin. De reden voor het ontstaan hiervan is een verandering in het productieproces. In de context van de industriële revolutie hadden kapitalisten belang bij sterke werkers voor de zware industrie. Deze werkers moesten lange dagen maken in de fabriek maar nog steeds goed eten en slapen om te functioneren zoals kapitalisten wensten. De oplossing hiervoor was een permanente verzorger binnen de gezinsstructuur, die ervoor zorgde dat de arbeider goed at en sliep. Wanneer iemand anders zorgde voor eten en een schoon huis kon de arbeider zich focussen op zijn werk binnen de fabriek. Het zorgen voor de mannelijke arbeider is deel van ‘reproductieve arbeid’ waar kinderen baren en verzorgen ook onder vallen. Het verzorgen van de man vindt vaak plaats binnen het kerngezin. Dit bestaat uit mama, papa en kinderen. Binnen deze samenstelling zorgt mama voor zowel papa als de kinderen met als doel uiteindelijk meerdere werkers te creëren, en in progressieve landen wordt verwacht dat de primaire uitvoerder van huishoudelijke arbeid ook deelneemt aan de beroepsbevolking.
Daarnaast kan kapitalisme niet bestaan zonder de constante instroom van nieuwe arbeiders. Vrouwen creëren deze instroom, zij zijn de enige die nieuwe arbeiders kunnen ‘produceren’ (baren). Dit is precies de reden waarom kapitalisten baat hebben bij het onderdrukken van vrouwen: wanneer ze controle hebben over baarmoeders, houden ze controle over de gehele klasse.
Men kan de voordelen van het onderdrukken van vrouwen in een systeem dat gericht is op winst voor een beperkte groep mensen, naast het produceren van meer arbeiders, analyseren.
De culturele hegemonie vloeit voort uit materiële omstandigheden en omdat kerngezin is de belangrijkste gezinsstructuur binnen het kapitalisme, bevinden de ideeën die het kerngezin hebben gecreëerd – zoals het bezitten van een vrouw – overal plaats. Het huwelijk, of een informele manier van monogame trouw zweren, creëert een relatie waarin exclusiviteit centraal staat. Binnen deze context kan een man zichzelf wijs maken dat hij zijn vrouw bezit. Dit komt niet uit het niets vallen. Het systeem waarin wij leven is simpelweg gevormd op deze manier.
Trouwen symboliseert de doorgave van een vrouw van haar vader naar een andere man. Ze kon zelf geen bezit hebben dus moest zij verbonden worden aan een man. Een man had baat bij het huwelijk zodat hij een erfgenaam had. Door het huwelijk was het zeker dat het kind wat gebaard werd zijn zoon was, en op deze manier bleef het geld in de familie. In deze constructie was hij beheerder van zijn vrouw, hij had haar (vader’s) geld en bepaalde alles voor haar. Dit idee is voort blijven bestaan, het huwelijk bestaat nog steeds.
Worden vrouwen ‘zomaar’ vermoord, of worden zij vermoord omdat mannen besluiten dat zij niet voldoet aan de patriarchale eisen die haar zijn opgelegd? Een man dreigen te verlaten is hier ook deel van. Haar taak is trouw blijven aan haar man. Wanneer zij weg wil gaan dreigt een man zijn bezit te verliezen. Maar hoe is haar vermoorden beter dan haar laten gaan? De consequentie is beide keren dat ze weg is, alleen kan kan ze zonder de moord nog doorleven. Ze is het bezit van de man, en wanneer de moordenaar moet kiezen tussen een vrouw verder laten leven en haar het ‘recht’ te gunnen om door te leven of haar op een brute wijze vermoorden kiest hij voor het laatste.
Liberale oplossingen
Sinds de afgrijselijke moord op Lisa is het collectief ‘Wij Eisen de Nacht op’ opgedoken. Dit is een liberaal collectief dat aandacht vraagt voor genderdiscriminatie, met een focus op vrije beweging van vrouwen. Wat echter niet wordt genoemd op hun site is dat femicide voornamelijk plaatsvindt binnenhuis. Door alleen te focussen op geweld tegen vrouwen buitenshuis en op deze wijze het debat te sturen zal er minder aandacht zijn voor de grootste groep die lijdt onder misogyn geweld. Daarnaast posten ze op hun instagram kanaal een stemwijzer waar D66 met vlag en wimpel uitkwam als de beste partij voor vrouwen, een partij die niets geeft om de gemiddelde werkende vrouw.
Daarnaast wordt er door liberaal feministen ook vaak opgeroepen voor het gebruik van de politie in het oplossen van seksistisch geweld. Het oproepen tot meer politie ingrijpen is niet de oplossing voor het probleem omdat dit slechts symptoombestrijding is. Bovendien is de politie zelf ook seksistisch en in dienst van de staat. De knokploeg van de staat heeft de staat geïnternaliseerd, wanneer een staat seksistisch is, is de politie dat ook.
De politie in Nederland is ook racistisch, dit is te zien door ethnisch profileren en het recentelijk vermoorden van een onschuldig zwart kind. Wanneer we ons feminisme bouwen op de politie, schaden we vrouwen van kleur. Wanneer de structuren van onderdrukking blijven bestaan, zal onderdrukking voort blijven bestaan.
Conclusie
Femicide komt voort uit systemen van onderdrukking die voortkomen uit de materiële omstandigheden; het fenomeen bestaat niet in een vacuüm. Kapitalisme draait op vrouwenonderdrukking. Het is onmogelijk om kapitalisme te hebben zonder dat daar seksisme bij komt kijken. Femicide vindt vaak plaats binnen het kerngezin, de daders zijn vaak (ex-)partners of familieleden. Het kerngezin is ontstaan omdat de niet-betaalde arbeid die hoofdzakelijk wordt verricht door vrouwen de motor is van het kapitalisme, iemand moet zorgen dat er een constante stroom is aan nieuwe arbeiders die uitgebuit kunnen worden door de burgerij. Het idee dat een vrouw bezit moet worden door een man komt voor uit de materiele omstandigheden en begon bij het oude idee van erfrecht. Dit idee blijft niet beperkt tot binnen het kerngezin maar beïnvloedt ook de culturele hegemonie. Ook mannen buiten het kerngezin geloven dat zij het recht hebben om vrouwen te bezitten – zo is femicide buiten de grenzen van het kerngezin ook te duiden. Een revolutie is nodig om af te komen van seksisme. De oplossingen die liberalen aanbieden zijn een doekje voor het bloeden aan rijke witte vrouwen, de arme vrouw wordt genegeerd door hun economisch beleid en de vrouw van kleur wordt overgelaten aan de handen van de racistsische politie.
