Superman (2025) gunt geen ontsnapping van de werkelijkheid en roept ook niet op de strijd op te geven. Als er één ding naar voren komt in James Gunn’s versie van het Supermanverhaal, is het een optimistisch beeld van de mensheid om het goede te doen en anderen te helpen.
Marvel komt in Superman (2025) met wat nieuws. In plaats van de klassieke Superman-plotlines over zijn oorsprong en de tegenstelling tussen Superman en Clark Kent, verhaalt deze film over een al ervaren Superman die door zijn goede daden plotseling in een geopolitiek spel terechtkomt waar hij weinig van begrijpt. In het centrale verhaal word Superman geforceerd om kant te kiezen in een politiek conflict dat duidelijk een parallel schetst met de Palestijnse genocide en de Russisch-Oekraïense oorlog. Dit maakt de film verrassend anti-imperialistisch, maar toch kadert de film haar politiek in door ‘apolitiek’ te blijven.
Wetten overtreden
Voordat de gebeurtenissen van de film echt beginnen, hoort het publiek dat Superman een invasie van fictief land Jarhanpur door het eveneens fictieve land Boravia heeft gestopt. Boravia en de geniale miljardair Lex Luthor, de centrale slechterik van de film, stonden op het punt om Jarhanpur binnen te vallen voor financiële en persoonlijke redenen. De onderdukking van Jarhanpur door Boravia heeft veel weg van zowel de Russisch-Oekraïense oorlog, als de Genocide van Israël op Palestina. Boravia wordt afgebeeld als een wit, imperialistisch land ergens in zuid-Oost-Europa en/of het Midden-Oosten waar een Slavische taal wordt gesproken. Jarhanpur wordt afgebeeld als een niet-westers, arm land zonder een duidelijk leger en voornamelijk bestaand uit mensen van kleur. Het is een contrast dat in de geschiedenis de realiteit was voor vele (neo)kolonialistische en imperialistische oorlogen.
Superman’s handelen om het conflict te stoppen valt echter niet bij iedereen in goede aarde. Lois Lane, journalist en collega van Superman, stelt kritische vragen die de politieke implicaties van Superman’s gedrag blootleggen. Superman is er niet op voorbereid. Hij wordt gefrustreerd over vragen zoals: ‘heb je toestemming gekregen van de overheid om in het internationale luchtruim te vliegen?’ en ‘Boravia zegt dat het een vredesmissie is, hoe ben je zo zeker van je handelen?’ Uit frustratie schreeuwt hij zijn antwoord: ‘Mensen zouden anders dood zijn gegaan’.
De vraag of je wetten mag overtreden om mensenlevens te redden speelt een centrale rol in de film. Superman kan alleen het meeste voor de mensheid betekenen als hij soms wetten breekt en tegen grote supermachten in gaat, zoals bijvoorbeeld de Amerikaanse overheid. De film roept hiermee op om kritisch te kijken naar de wetten van de liberale staat wanneer er levens op het spel staan.
Ethisch conflict
Superman staat daarnaast in het teken van een andere ethische tegenstelling: die van idealisme tegen pragmatisme. Superman vertegenwoordigt daarbij de idealistische zeide: hij heeft een interne regel om geen enkel mens of dier te laten sterven en dus ook niemand te doden. Daartegenover staan andere, meer pragmatische superhelden die dat wel doden wanneer dat beter uitkomt, bijvoorbeeld wanneer het doden van een monster meer mensen zou kunnen redden.
De film velt geen oordeel over Supermans handelen en leunt meer richtingde pragmatische positie. Omdat Superman niet in Jarhanpur kan zijn om de tweede invasie van Boravia te stoppen, komen andere superhelden Jarhanpur beschermen door het Boravische leger te vernietigen en de Boravische president te vermoorden. De overwinning van de superhelden wordt in de film als iets positiefs neergezet. Hierdoor wordt het duidelijk dat de film niet alleen Supermans ethos als legitiem wil bestempelen, maar ook dat gewelddadige actie is geoorloofd om je tegen imperialisme te verzetten.
Supermens
Wat Superman super maakt is niet zijn fysieke kracht, maar zijn constante streven om een goed mens te zijn. Als hij wordt zwartgemaakt door de media als een gevaarlijke immigrant die fundamenteel anders is door zijn afkomst, verwerpt de film deze karakterisering en wordt het duidelijk gemaakt dat jouw afkomst je niet definieert, maar juist jouw acties en keuzes. Dit ideaal, gekoppeld aan het instinct om al het leven te beschermen, zet Superman recht tegenover het leed dat kapitalisme en oorlog veroorzaakt. Superman is daardoor een activist. Hij is echter wel een specifiek soort activist: een die zogenaamd onpartijdig is. Superman helpt iedereen omdat dat de juiste manier van leven is, niet vanwege een politieke visie. Superman zelf geeft daarom geen beeld van de toekomst en heeft geen kritiek op kapitalisme of nationalisme. Ookal lukt het hem om door de massale propagandamachine van de media en de wetten van de liberale staat te prikken, beseft hij nog niet dat je het je als superheld niet kan veroorloven om onpartijdig te zijn over de structuur van de samenleving. Die structuur veroorzaakt namelijk de oorlogen die hij wil stoppen.
Deze onpartijdige houding veroorzaakt de politieke gebreken van de film. Een goed mens moet volgens Superman niet naar een andere wereld streven, maar enkel voorkomen dat de huidige wereld slechter wordt. Superhelden worden afgebeeld als speciale symptoombestrijders. De film bekritiseert herhaaldelijk de financiële drijfveren voor de oorlog van Boravia en Lex Luthor is overduidelijk een slecht mens die zijn kapitaal gebruikt om de wereld slechter te maken, maar nooit wordt er stilgestaan bij het bestaan van Lex Luthor. Kapitalisme en oorlog zijn hier feiten van de wereld, niet maatschappelijke structuren en gevolgen die niet hoeven te bestaan. De kwaadaardige miljardair zal, volgens de film, altijd iemand zijn die je moet stoppen, niet een sociale positie die je kan afschaffen. Heel het Boravia-Jarhanpur conflict en Lex Luthor zouden niet mogelijk zijn zonder privaat eigendom. De film heeft daardoor, ondanks de anti-imperialistische tonen, een liberale kijk op de wereld. Het is een wereldvisie die stelt dat wij allen ons best moeten doen om een zo goed mogelijk mens te zijn, zonder tijd te spenderen aan de echte vragen: waarom gedragen mensen zich zoals ze zich gedragen en hoe zorg je ervoor dat Lex Luthor niet kan bestaan?
Superman ziet in dat de regels van de liberale rechtstaat je niet moeten tegenhouden om het juiste te doen. Hij prikt door de liberale propaganda die probeert alle onderdrukking in de wereld te verdoezelen door twijfel en schijnnuance. Toch zou Superman meer voor de mensheid kunnen betekenen als hij zich ook nog aansluit bij de arbeidersbeweging en Marx erbij pakt.
