In een tijd waarin prostitutie wordt herverpakt als ‘sekswerk’ en onder deze naam een industrie wordt verdedigd die gebouwd is op verkrachting, misogynie en klassenongelijkheid, is het de taak van communisten het groeiende taboe dat hangt rond dit thema te doorbreken. Principeel prostitutieabolutionisme is een essentieel onderdeel van het proletarisch feminisme. We moeten strijden vóór prostituees, tégen de prostitutie.
In onze geschiedenis hebben communisten altijd gestreden tegen prostitutie en voor de bevrijding van vrouwen. Kollontaj, Engels, Marx, Lenin, Luxemburg, Zetkin, Mao, Bebel, Kroepskaja en anderen maakten duidelijk dat deze kwesties onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: prostitutieabolutionisme is een fundamenteel onderdeel van het feminisme.
Sinds het einde van de twintigste eeuw is hier verandering in gekomen. Zelfs in socialistische sferen heersen tegenwoordig liberale ideeën: “sekswerk” zou gewoon werk zijn en kan vrouwen bevrijden van patriarchale normen over hoe zij zich moeten gedragen.
In bredere linkse kringen en in de liberale media wordt prostitutie genormaliseerd of zelfs geromantiseerd. We horen verhalen over empowerment en agency van de kleinburgerlijke prostituees op sociale media, terwijl de focus wordt weggeleid van de tienduizenden prostituees in Nederland die uit wanhoop en armoede gedwongen worden de toegang tot hun lichaam te verkopen. Ben je het daar niet mee eens? Dan word je al snel als conservatief of als anti-feministisch bestempeld.
Het is aan communisten om dit groeiende taboe te doorbreken en een duidelijke analyse te maken van prostitutie. De communistische partij moet worden gezuiverd van ieder liberaal en daadwerkelijk anti-feministisch idee dat de seksuele uitbuiting van vrouwen, kinderen en andere kwetsbare groepen goedpraat. We moeten onze eigen kameraden en daarna de arbeidersklasse scholen en tot bewustwording brengen.
Prostitutie en verkrachting
Wanneer iemand seks heeft met een ander persoon zonder toestemming daarvoor te hebben gegeven, noemen we dat verkrachting. Vaak worden personen gedwongen tot seks door geweld, intimidatie of manipulatie. Dwang kan echter ook voortvloeien uit economische omstandigheden.
In de prostitutie wordt de toestemming voor het gebruik van een lichaam verkocht. Een prostituee moét iedere keer dat diegene seks heeft met iemand toestemming verlenen, anders kunnen er geen seksuele handelingen plaatsvinden en verdient de prostituee geen inkomen. De prostituee is afhankelijk van dit inkomen om te leven, net als dat ieder ander mens afhankelijk is van geld om eten te kunnen kopen en een dak boven het hoofd te hebben. Doordat de prostituee afhankelijk is van het verkopen van toestemming om in leven te blijven, is er dus geen sprake van vrijheid om te weigeren. Omdat deze vrijheid ontbreekt, kunnen we stellen dat er eigenlijk nooit daadwerkelijke toestemming of consent kan worden gegeven voor de seks die plaatsvindt tussen prostituee en klant.
Wanneer een marketingmanager eens geen zin heeft in hun werk, zijn de consequenties daarvan hoogstwaarschijnlijk alleen een slecht humeur. Wanneer een loodgieter geen zin heeft in hun werk, is het net wat minder leuk om leidingen aan te leggen die dag. Wanneer een docent geen zin heeft in de kinderen op school, overleeft die dat ook wel. Er moet immers gewerkt worden om de huur te betalen.
Als een prostituee geen zin heeft in hun werk, moet die alsnog toegang verlenen tot hun lichaam. Hoe rot hun dag ook is geweest, of hoe zeer er wordt opgekeken naar seks, de koper zal toch aan hun borsten en genitaliën zitten. Er zal toch een penis in een mond worden gestopt en toch zal de man die nou eenmaal heeft betaald zich binnendringen in hun lichaam. Het moet gebeuren, want anders kunnen er geen boodschappen gedaan worden. Verkrachting is een inherent, niet te vermijden onderdeel van prostitutie.
En de cijfers liegen er niet om. Uit onderzoek dat in opdracht van de Nederlandse staat werd uitgevoerd in 2018 door Soa Aids Nederland en PROUD, de Nederlandse vakbond voor prostituees, blijkt dat een enorm deel van de prostituees te maken krijgt met geweld. Zo’n 78% van de 299 deelnemers ondervondenin de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek seksueel geweld. Daarnaast had 60% te maken met ander soort fysiek geweld, 93% met emotioneel geweld en 58% gaf aan financieel geweld mee te hebben gemaakt. Fysiek geweld, seksuele intimidatie en vernedering kwam meer voor bij anderstalige prostituees dan bij Nederlandstalige prostituees.
Hierbij is het belangrijk om te beseffen dat alleen de gevallen die prostituees zelf als seksueel geweld zagen meegenomen zijn in het onderzoek.
‘Sekswerk is werk’
Ergens in de afgelopen dertig jaar is in Nederland het woord “prostitutie” langzaam vervangen voor “sekswerk”, omdat het verkopen van seks gewoon werk zou zijn als iedere andere vorm van arbeid. Er wordt door veel feministen geen onderscheid gemaakt tussen “sekswerk” en andere banen. Pro-prostitutie organisaties handelen veelal naar de het motto: sekswerk is gewoon werk en ook in de media en in partijprogramma’s van liberale partijen is dit veelal het narratief. Het enige verschil zou de hoge dosis stigma zijn die altijd kleeft aan “sekswerk”.
Terwijl het klopt dat er moralistische stigma’s, walging en zwijgen hangen rond de prostitutie, is dit geen werk als ieder ander werk. En hoewel prostitutie inderdaad arbeid is en de term “sekswerk” theoretisch gezien klopt, heeft het woord een bijsmaak van bagatellisering en verheerlijking gekregen.
Bij iedere andere vorm van arbeid gebruikt de arbeider hun lichaam om arbeid uit te voeren en hiermee een waar te produceren. Handen worden gebruikt om dingen op te tillen, vingers worden gebruikt om te typen, de hersenen worden gebruikt om na te denken. Ook vergt arbeid psychische en sociale offers van arbeiders. Zij kunnen in de tijd waarin ze werken geen andere activiteiten doen, ze kunnen niet met familie en vrienden zijn en ze kunnen mentaal niet opladen. De arbeider vervreemd.
Van prostituees wordt net als van andere arbeiders fysieke, emotionele en sociale inspanning gevraagd, maar dan in ondenkbaar hoge mate.
Negatieve gevolgen van prostitutie zijn mogelijke zwangerschap, geweld, seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s), verslaving, fysiek letsel zoals vaginale en anale rupturen, beroving, verkrachting, zelfmoord en moord. Prostituees vormen een demografische groep die een enorm hoge kans heeft om vermoord te worden. In andere sectoren zijn de meest voorkomende negatieve gevolgen van werk ongelukken zoals uitglijding en mentale gevolgen zoals stress en burn-outs.
Naast de extreem hoge inspanning die geëist wordt van prostituees, moeten we ook stilstaan bij de waar die zij eigenlijk verkopen. Het is makkelijk om te stellen dat de waar die klanten kopen simpelweg de seks is die plaatsvindt. Seks is de handeling en is immers hetgeen waarvoor mannen naar prostituees gaan. Dit kan van alles zijn: van gepijpt worden tot penetratie, tot het waarmaken van allerlei obscure fetishes. Wanneer we deze handelingen zien als waren, is het makkelijk afstand te nemen van de realiteit van de prostituee. Waarom zouden de diensten in de prostitutie anders zijn dan de diensten die verleend worden door psychologen, masseurs, kappers en juristen?
De waar die gekocht wordt als iemand naar een prostituee gaat, is echter niet simpelweg de seksuele handeling zelf. Deze onjuiste formulering verhult wat er werkelijk wordt verhandeld. Seks is geen object dat los kan worden overgedragen. De waar die een prostituee iedere keer dat diegene werkt verkoopt, is dus het recht op de toegang tot hun lichaam. Dit betekent dat zij toestemming moeten verkopen. Dit onderscheid is cruciaal om te begrijpen dat prostitutie niet werk is zoals ieder ander werk. Het gaat er niet om wat iemand doet met hun lichaam, maar om wie er toegang tot krijgt.
Prostitutie, de seksindustrie en misogynie
Wat de prostitutie anders maakt dan alle andere sectoren, is de genderongelijkheid die een fundament vormt voor de gehele seksindustrie. De prostitutie moet gezien worden in de historische context van vrouwenonderdrukking, seksisme, vrouwenhaat en geweld door mannen. Er is geen andere markt waarin de productie en de consumptie zo exclusief toebedeeld zijn aan specifieke demografische groepen. Het overgrote deel van producenten van prostitutie is vrouw, terwijl het overgrote deel van consumenten man is. Het is evident dat de prostitutie gebouwd is op een machtsimbalans gebaseerd op gender.
Dit is totaal anders dan bij iedere andere vorm van arbeid. Een bakker, een kassamedewerker of een bankier kan uit iedere demografische groep komen. Net zoals dat iedere consument van de waren die deze arbeiders produceren uit iedere demografische groep kunnen komen. Er bestaat dus geen inherente machtsverhouding tussen de producent en consument. Wel bestaan er natuurlijk beroepen die gegenderd zijn door maatschappelijke noties over vrouwelijkheid en de verwachtingen die daarbij komen kijken. Zo zijn vrouwen oververtegenwoordigd in de zorg, het onderwijs en in de schoonmaak. Maar de mensen die gebruikmaken van deze (reproductieve) arbeid hoeven niet per se mannen te zijn. Alle genders maken gebruik van het onderwijs en van zorg. En de arbeiders hoeven niet per se vrouwen te zijn. Natuurlijk is het belangrijk om de genderstereotypes die voor deze onevenwichtigheid zorgen te bevechten, maar de arbeid is niet inherent misogyn.
Omdat het overgrote deel van sekskopers hetero mannen zijn, moet het overgrote deel van de prostituees dus vrouw zijn. Zo niet, wordt er niet voldaan aan de behoeften van de consument en wordt de consent van de prostituee niet gekocht. Een hetero man die seks koopt zou niet akkoord gaan met een andere man, terwijl een mannelijke patiënt niet de diensten van een mannelijke verpleegkundige weigert. Prostitutie wordt dus bijna exclusief geconsumeerd door het historisch overheersende gender en geproduceerd door het historisch onderdrukte gender. Dit maakt de seksindustrie en prostitutie wél inherent misogyn. Wanneer prostitutie wordt bekeken in de sociale en historisch context van vrouwenhaat, is het onmogelijk de vrouwenonderdrukking die aan het fundament ligt te ontkennen.
Vervreemding en objectivering van vrouwen
We horen vaak dat vrouwen als object worden gezien in onze maatschappij en in het bijzonder door mannen. Dit is geen abstract gegeven, maar heeft duidelijke materiële oorzaken. Een daarvan, en misschien wel de belangrijkste, is de seksindustrie.
Marx heeft het veel over vervreemding. Mensen worden van zichzelf en van elkaar vervreemd wanneer ze geen of weinig sociale interacties hebben die buiten kapitalistische uitwisselingen liggen. Dit leidt tot slechte sociale relaties in de hele samenleving.
In de prostitutie en binnen de bredere seksindustrie is er sprake van een enorm grote mate van vervreemding. Mannen kunnen namelijk betalen voor seks (of porno consumeren) zonder dat ze buiten deze transactie met de vrouw hoeven om te gaan. Dit betekent dat sekskopers vrouwen gaan zien als objecten die puur en alleen bestaan voor hun seksuele bevrediging: een middel dat zij gebruiken om klaar te komen.
De gevolgen van de transactionele relaties tussen mannen en vrouwen zijn enorm en reiken tot ver buiten het veld van de prostitutie. De normalisatie van seks kopen en massale pornoconsumtie heeft een hypervervreemding teweeg gebracht die direct de objectivering van vrouwen in de gehele maatschappij heeft veroorzaakt.
Criminalisering, beleid en oplossingen
Laat duidelijk zijn dat criminalisering van prostituees niet de oplossing is voor het probleem in onze huidige situatie. Er zijn geen wetten die in een burgerlijke staat kunnen zorgen dat prostitutie verdwijnt. Er zijn geen kapitalistische landen waar het criminaliseren van prostitutie heeft geleid tot een stop op seksconsumptie en mensenhandel. Prostitutie is namelijk een symptoom van het kapitalisme.
Maar wat kunnen communisten dan doen? Ten eerste moeten de eisen in het communistische partijprogramma duidelijk zijn: tégen prostitutie, vóór prostituees. Dat betekent dat we voor goede uitstapprogramma’s moeten pleiten, die mensen in de prostitutie kunnen helpen een uittrede uit deze sector te navigeren.
Er moeten opvanglocaties komen voor mensen die geen goed vangnet hebben buiten de prostitutie, zoals vrouwen uit Oost-Europa en het Mondiale zuiden, slachtoffers van mensenhandel en vrouwen die op welke manier dan ook onveilig zijn.
Verder zijn onze eisen over huisvesting en zorg cruciaal in de bestrijding van prostitutie. Wanneer mensen een dak boven het hoofd hebben, toegang hebben tot goede zorg en hun boodschappen kunnen betalen, is de kans dat zij in de prostitutie belanden vele malen kleiner. Ook zijn seksueel misbruik in de jeugd en drugsgebruik belangrijke factoren die de kans voor vrouwen en meisjes verhoogt om in de prostitutie te komen. Dat betekent dat goede jeugdzorg, betaalbare en kwalitatieve GGZ en verslavingszorg zaken zijn die direct in verband staan met de prostitutie.
Ten tweede moeten we strijden voor de veiligheid voor alle mensen in de seksindustrie. Hierbij is het belangrijk dat we luisteren naar wat er in de praktijk daadwerkelijk nodig is. Een goed voorbeeld is het gedogen van pepperspray bij vrouwen. Ook het gratis verspreiden van condooms, vaccinatieprogramma’s en de toegang tot abortus horen hierbij.
Ten derde is het onze taak de taboes rond dit onderwerp te doorbreken. We moeten niet bang zijn wat stof te doen opwaaien binnen links. Dit thema moet een centrale rol gaan spelen in feministische propaganda, bij uitingen op Internationale Vrouwendag en in de theoretische vorming van leden van de Revolutionair Socialistische Partij. Tevens moet de partij haar programma aanpassen zodat deze strookt met onze opvattingen en vervolgens op basis van deze eisen de arbeidersklasse scholen.
Als laatst is de strijd tegen prostitutie onderdeel van de strijd tegen het kapitalisme. Pas wanneer we als arbeidersklasse de macht, de productiemiddelen en de wapens hebben kunnen veroveren, kunnen we een staat inrichten waarin geldt: van ieder naar zijn vermogen, naar ieder naar zijn behoeften. Alle genoemde punten moeten we met zelfverzekerdheid uitdragen.
Vóór prostituees, tégen prostitutie
Prostitutie is een structureel product van het kapitalisme, van het patriarchaat en van de klassenmaatschappij. Het idee dat er consent gegeven kan worden in een situatie waarin iemand afhankelijk is van seks om te voorzien in hun levensonderhoud, is een leugen die we keihard moeten bestrijden. Waar toestemming een voorwaarde is om te overleven, houdt ze op toestemming te zijn. Prostitutie is dus verkrachting. Liberalen en kameraden die zijn vervallen in identiteitspolitiek proberen deze grimmige waarheid te verdoezelen door de prostitutie te herdefiniëren als “sekswerk”. Uitbuiting, verkrachting en trauma worden gereduceerd tot een probleem van “stigma” en de stemmen van de tienduizenden vrouwen worden overstemd door enkele verhalen over individuele empowerment. Een marxistische analyse weigert deze romantisering.
Prostitutieabolutionisme is geen conservatieve reflex van walging of burgerlijk moralisme, maar een historisch progressieve en proletarisch-feministische eis in onze strijd voor het socialisme. Het betekent: vóór prostituees, tégen prostitutie. Het betekent vechten voor materiële voorwaarden waarin iemand nooit de toegang tot hun lichaam hoeft te verkopen.
