Duitse scholieren trekken massaal de straat op tegen de terug invoering van de dienstplicht. In Düsseldorf zag ik hoe een nieuwe generatie opstaat als voorhoede van het verzet tegen de golf van militarisering die door Europa trekt.
Het lentezonnetje test haar eerste stralen op de grijze straten rond het stationsplein van Düsseldorf. Ik ben op zoek naar de Amastris, mede-organisator van de demonstratie vandaag, de Schulstreik gegen Wherplecht. Met veel belangstelling heb ik de afgelopen maanden hun campagne in Duitsland gevolgd. Waar in Nederland er nu slechts gefluisterd wordt over de terugkeer van de opkomstplicht, zijn ze in Duitsland al een stap verder en liggen de eerste brieven van de Bundeswehr al op de deurmat van wie dit jaar achttien wordt.
Europa bereidt zich voor op de oorlog. In de zomer van 2025 zagen we de vernederende avances van Mark Rutte richting ‘Daddy Trump’, om de NAVO-lidstaten te laten zwichten voor de 5% BBP norm. In alle Europese landen zien we al de gevolgen hiervan. De zorg, het onderwijs, en andere sociale sectoren worden uitgekleed in een zoektocht naar meer geld voor wapens en oorlog.
Deze maatregelen gaan niet zonder protest. Op 5 december kwamen als reactie in heel Duitsland al 55.000 scholieren de straat op om te protesteren tegen de verplichte militaire dienst-enquête en bijbehorende militaire keuring. Op 5 maart keerden ze terug de straat op in 140 steden. Zo ook in Düsseldorf, een korte busrit verwijderd van Nederland, waar ik samen met een kameraad heen ben om het verzet van de Duitse scholieren met eigen ogen te zien.
De rijken willen oorlog, de jeugd een toekomst
Voor het station staat een grote groep jongeren. Hoewel de demonstratie pas over een half uur begint, is men al vol enthousiasme aan het speechen en leuzen. Al snel tref ik Amastris. Amastris is een scholier van achttien jaar oud en heeft samen met anderen in Düsseldorf deze campagne opgebouwd. Ik word voorgesteld aan de andere organisatoren, allemaal aangesloten bij verschillende linkse organisaties, zoals de Socialistische Duitse Arbeidersjeugd (SDAJ), Linksjugend [solid’], en de Socialistische Duitse Studentenbond (SDS).
Die breedte en diversiteit van aanwezige organisaties is opvallend. Duitsland kent veel linkse organisaties. Vaak leggen zij een grote nadruk op de onderlinge verschillen en afsplitsingen zijn geen zeldzame gebeurtenis. Toch lijken alle geschillen aan de kant te zijn geschoven voor deze nationale campagne. Scholieren, jongerenorganisaties en oudere vredesactivisten staan hier zij aan zij.
De betoging gaat van start met twee scholieren die zichtbaar nerveus het woord nemen. Maar ze komen in hun rol en hun boodschap is duidelijk: we willen geen oorlog, we willen geen dienstplicht en we willen niet sterven en doden voor bondskanselier Friedrich Merz. Ze staan er met de volle energie van een generatie die voor het eerst naar een demonstratie gaat, die leert dat je kan organiseren en zelf kan beslissen hoe je toekomst er uit gaat zien.
Daarna volgen sprekers van de verschillende organiserende groepen met dezelfde boodschap: tegen oorlog, voor samenwerken, voor vrede en socialisme. Op een afstandje staat een soldaat in uniform te luisteren. Ik stap op hem af en vraag hem wat hij van de betoging vindt. ‘Ik vind deze demonstratie een goed idee. Deze oorlog, wat er nu bijvoorbeeld gebeurt in Iran, is niet onze oorlog.’ Dat mag ik ook duidelijk opschrijven hoor, voegt hij toe. Een foto mag ook, maar dan zonder gezicht, anders krijgt hij misschien op zijn kop.
We beginnen aan de mars door de stad. ‘Die Reiche wollen Krieg, die Jugend einen Zukunft’, (De rijken willen oorlog, de jeugd wil een toekomst) roepen de demonstranten. We zijn met zeker vijfhonderd mensen op straat. Gedurende de mars spreek ik verschillende mensen aan. Bijna alle aanwezigen zitten zelf op de middelbare school en zijn tussen de 15 en 18 jaar. Een overgroot deel is niet aangesloten bij een linkse organisatie en nog niet eerder wezen demonstreren. Veel hebben via social media over de campagne gehoord. Ze vertellen trots over hun deelname; dat ze niet willen schikken voor de plannen van de oorlogshitsers in Berlijn. De jeugd bepaalt zelf wel hoe de toekomst er uit gaat zien, en oorlog hoort daar niet in thuis.
Ik raak aan de praat met een vriendinnengroep, allemaal van 15 en 16. Nooit eerder hebben ze gedemonstreerd maar ze hoorden van de demonstratie en besloten mee te doen. Dat de school dreigt met sancties, nablijven en schorsing kan ze een worst wezen. Onder hen is Lilly (16) die vandaag voor de eerste keer in haar leven de straat op ging. Ze vertelt met verve dat ze de dienstplicht niet normaal vindt. Dat ze niet wil aanzien hoe haar kleine broertje ten strijde moet trekken. Ieder mens verdient een wereld zonder oorlog, een wereld waarin men liefde kan geven en ontvangen. Ze spoort ons Nederlanders aan om ook in actie te komen, om iets te doen, al is het maar klein. Haar vriendinnen knikken ernstig en trots mee. Een van hen draagt een bord ‘bildung ist die beste waffen’ (onderwijs is het beste wapen). Ze verkiezen de schoolbanken boven de loopgraven.
Achter de schermen van de streik
Op 5 december werd er in de Bundestag gestemd voor een ‘milde’ vorm van dienstplicht: alle jongeren van achttien jaar en ouder zullen een enquête op de mat krijgen met de vraag of ze geïnteresseerd zijn in militaire dienst. Vanaf 2027 komt er een militaire keuring. Als reactie daarop heeft de SDAJ een brede, nationale campagne opgezet: Schulstreik gegen Wehrpflicht. Via de website kunnen scholieren in heel Duitsland gebruik maken van het campagnemateriaal zoals flyers en posters, de brede richtlijnen raadplegen, evenals een kort manifest tegen de invoering van de dienstplicht.
In Düsseldorf is hier gretig gebruik van gemaakt. Deze stad mist een sterke SDAJ-afdeling, dus werd de campagne opgepakt door jongeren van linkse groepen. In november werd er een grote lokale vergadering georganiseerd en vanaf dat moment kwamen alle betrokkenen, in beginsel vooral uit gevestigde linkse organisaties, elke twee weken samen.
In deze stad zijn op zes middelbare scholen stakingscomités ontstaan. Omdat de leerlingen van de scholen niet mogen ‘spijbelen’ voor de demonstratie en in sommige gevallen met verschillende vormen van repressie te maken krijgen. Zo vindt het comitéoverleg van Amastris in het geheim plaats tijdens de pauzes van de schooldag. Ze bespreken samen effectieve gespreksmethodes om klasgenoten te betrekken bij de campagne, verspreiden propaganda in de school en op sociale media en plannen acties. Vooral dat praten met klasgenoten wordt genoemd als heel belangrijk en effectief. ‘Het kan eng zijn om met je klasgenoten te praten, maar je moet het doen en van jezelf overtuigd zijn’, vertelt Amastris.
Op landelijke schaal coördineert de SDAJ de campagne. Dit doen ze ook in samenwerking met de andere betrokken groepen, zoals bij het landelijk congres in januari. Toch blijft het initiatief grotendeels decentraal. De organisatoren in Düsseldorf zijn daar positief over. Jongeren raken gemakkelijk betrokken bij de laagdrempelige acties, en komen via de campagne in contact met de linkse groepen in hun stad. Daar raken ze vervolgens georganiseerd, en ontwikkelen zich verder.
Lessen voor de polder
In Nederland ligt de terugkeer van de opkomstplicht nog niet op tafel, maar het hangt toch al duidelijk in de lucht. Het is dus goed om na te denken hoe wij als socialisten hier op willen reageren. In vergelijking met Duitsland zijn de (linkse) jongerenbewegingen bij ons veel minder sterk op de middelbare scholen. Die zijn bij ons veelal beter ontwikkeld rond de HBO’s en universiteiten. Toch kan het erg interessant zijn om te kijken welke elementen van de Schulstreik gegen Wehrpflicht campagne voor ons van pas kunnen komen.
Erg duidelijk in de Duitse campagne is het belang van een landelijke campagne met een helder doel. In ons geval: het tegenhouden van plannen om de opkomstplicht opnieuw in te voeren. Zo’n campagne moet niet verzanden in over gecompliceerde verhalen, maar juist werken met korte, duidelijke eisen en een herkenbare stijl, zodat iedereen meteen begrijpt waar het hier om draait.
Daarnaast speelt zichtbaarheid bij Schulstreik Gegen Wehrpflicht een hele grote rol. Sociale media zijn daarin onmisbaar. Content wordt echt gemaakt voor en door scholieren. Ook zie je dat sterke bewegingen zoals deze vaak beginnen in grote steden, waar al meer ervaring en bestaande jongerenorganisaties zijn. Vanuit zulke kernen kan kennis en ondersteuning zich verspreiden naar de kleinere omliggende steden en scholen waar die structuur en ervaring nog ontbreekt. Met goede online informatie kunnen scholieren daar zelf acties en demonstraties opzetten, terwijl ze toch kunnen terugvallen op de ervaring van anderen in de nabijgelegen bolwerken.
Binnen de scholen zelf is er enorm veel potentie. Door bijvoorbeeld stakingscomités op te richten sta je als groep al veel sterker. Wissel de beste manieren uit om je klasgenoten te overtuigen, verspreid samen flyers en bedenk acties om je mede-scholieren mee te krijgen naar de demonstratie. De strijd winnen we uiteindelijk wanneer we die samen voeren.
Onderschat de jeugd niet
Een hele generatie is in Duitsland opgestaan tegen de militarisering die op het continent plaatsvindt. Waar er vroeger in de beweging vooral scheuren waren, ontstaan nu samenwerkingen. Waar de tegenstellingen verscherpen groeit het verzet. De jongeren kiezen voor een alternatief op kapitalisme. Voor vrede en voor socialisme. Zoals de organisatoren van de Düsseldorf-coalitie zeggen: ‘Onderschat de jeugd niet en neem niet aan dat ze bang zijn voor socialistische ideeën.’ Het socialisme is geen eng idee meer, maar een hoopvolle belofte voor de toekomst.
