Cuba heeft in haar bewogen geschiedenis al veel te verduren gehad. Van de zogenaamde ‘periode speciale’ tot covid, wat het land hard raakte. Ook nu verkeert Cuba in zwaar weer. De olie-import, een cruciale factor van de Cubaanse economie, is naar nul liter gedaald. Dit heeft tot gevolg dat het voortbestaan van Cuba nog onzekerder geworden is dan ooit.
Met de val van de Sovjet-Unie in de jaren 90 kwam Cuba in een diep dal, wat vandaag de dag de ‘periode speciale‘ wordt genoemd. Van de een op de andere dag verloor Cuba ruim 80 procent van haar importsinkomsten en de zeer gunstige suikerexport deal met de Sovjet-Unie werd ook opgeschort. Internationale kennisprogramma’s werden stopgezet. Huizen vielen uit elkaar, eten werd schaars, leraren en leerlingen konden geen nieuwe schriften of potloden krijgen. Cuba stond er alleen voor. Het devies: dit mocht niet nogmaals gebeuren.
Het land viel in een crisis waarbij de gehele Cubaanse economie opnieuw moest worden ingesteld zonder de socialistische idealen uit het oog te verliezen. De economie werd hervormd, met de mondiale kapitalistische omstandigheden in acht. Toerisme werd een belangrijke bron van inkomen en veel mensen veranderden van baan om in de nieuwe dienstensector te werken.
Versterking van blokkade onder Trump
Onder Obama leek het de Cubaanse samenwerking met VS een goede kant op te gaan, maar dit veranderde snel toen Trump tijdens zijn eerste termijn meer sancties op Cuba legde. Door Cuba op de lijst van terroristische landen te zetten werd reizen naar VS een stuk lastiger als je Cuba bezocht of wilde bezoeken. Daarnaast hebben de strengere sancties ervoor gezorgd dat Cuba effectief is uitgesloten van het mondiale kapitalistische systeem.Ook voor mensen buiten Cuba heeft dit effect. Zo blokkeert de Rabobank of Volksbank alle transacties waarin ‘Cuba’ genoemd wordt. Het is dan ook niet gek dat Cuba haar handelspartners zoekt via BRICS-landen.
Covid
Covid duwde Cuba nog verder naar beneden. Het land mocht geen vaccins kopen en ventilatoren werden door de VS ingepikt. Cuba had uiteindelijk een eigen vaccin ontwikkeld maar door het gebrek aan steriele naalden (mede vanwege het handelsembargo) was de aanpak van covid beperkt. De toerisme-inkomsten stortten in en zijn sinds covid en de versterkte sancties met maar liefst 66 procent gedaald. Inflatie is dusdanig gestegen dat zelfs overheidsinstellingen niet meer de officiële wisselkoers hanteren en liever de informele koers van de zwarte markt volgen.
De toekomst lijkt niet stralend. Veel jonge Cubanen verlaten het land vanwege de povere economische situatie waarin het land zich bevindt. Zo is de bevolking sinds 2020 gedaald van 11 miljoen naar 9 miljoen inwoners. Het gevolg hiervan is dat het eiland last heeft van vergrijzing. Circa 20 procent van de bevolking is 65+ en dit percentage dreigt de komende jaren alleen maar te stijgen.
Venezuela
Hetgene wat Cuba in leven hield tijdens periodes van zwaar weer was een trouwe alliantie met Venezuela. Zo leverde Venezuela tot recentelijk ruim 60 procent van al hun energiebehoeften aan olie – in 2020 was dit zelfs 100%. Daarnaast hielpen ze de Cubanen ook met het opzetten van olieraffinaderijen om Cuba’s gelimiteerde oliebronnen te benutten. Daarnaast is Venezuela ook de reden dat Cuba internet heeft. Zo hadden ze in 2011 een zee-internetkabel laten leggen tot het eiland. Het is dan ook niet gek dat je bij vrijwel elke Cubaanse overheidsinstelling een Venezolaanse vlag aantreft.
Deze samenwerking is sinds de illegale oorlogsdaad van de VS in Venezuela helemaal stopgezet. Zo heeft Cuba sinds december geen olie meer ontvangen van Venezuela. De VS heeft Interim-president van Venezuela, Delcy Rodriguez, onder druk gezet en zij heeft daarop de olie-industrie opengesteld aan bedrijven uit de VS. De sancties op dat land zijn daarna verlicht. Een van de voorwaarden van de VS richting Venezuela was dat er geen olie naar Cuba zal gaan. Uit vrees voor VS-sancties heeft president Sheinbaum van Mexico sindsdien ook de olie-export naar Cuba stopgezet. Nu Mexico en Venezuela buitenspel zijn gezet, heeft Cuba weinig tot geen opties meer.
De langdurige aanval op Venezuela en het Amerikaanse continent moet dan ook worden geplaatst in een geopolitieke context. De VS weten dat als ze Venezuela raken, Cuba daaronder zal leiden. Met Venezuela ontkracht en de dreigende sancties op Mexico staan Cuba & Nicaragua er alleen voor op het Amerikaanse continent. Zo zei Lindsey Graham al in november 2025 dat de maritieme blokkade van Venezuela zal helpen de Cubaanse regering omver te werpen. Marco Rubio herhaalde dit sentiment ook op de persconferentie betreffende Maduro’s ontvoering. Wellicht kan zijn levensvervullende droom om Cuba omver te werpen en haar eerste ‘democratische president’ te worden, zoals omschreven in zijn memoires uit 2015, op deze manier uitkomen?
Groene energie
Cuba erkent haar afhankelijkheid van olie en zette zich de laatste decennia in op groene energie. Dit tracht zij te bewerkstelligen door middel van een samenwerking met China. Het originele doel was om in 2030 24 procent van haar energiebehoeftes te verzadigen met groene energie. Zelfs met die 24 procent zou Cuba een zeer zware tijd tegemoet gaan zonder olie. Helaas zit het huidige percentage hernieuwbare energie daar ook nog steeds een dik stuk onder.
Zonder olie lijkt Cuba een pijnlijke dood in het verschiet te liggen. De Financial Times schatte op 29 januari dat Cuba nog maar vijftien tot twintig dagen aan totale olievoorraad heeft. Er zijn ten tijde van het schrijven van dit artikel al meer dan tien dagen verstreken. Zonder olie zullen ziekenhuizen niet meer werken, voedsel niet getransporteerd of nauwelijks verbouwd worden, scholen zullen lastig bereikbaar zijn en de enige bron van vreemde valuta, toerisme, zal tot stilstand komen te staan. Het is een volledige energieblokkade zoals de wereld gezien heeft in Gaza. Wat dit zal doen met Cuba kunnen wij niet weten. Wat wij wel kunnen doen is ons organiseren en demonstreren tegen VS-imperialisme en strijden voor een waardig bestaan van Cuba en haar mensen.
Een onafhankelijk Cuba
Het perspectief dat er nu is, is dus gitzwart. Cuba wordt door de Verenigde Staten dichtgeknepen en tegengehouden totdat het land geen rooie cent meer heeft om uit te geven. Toch blijven de inwoners van het land positief. Zeker de oudere Cubanen die het Cuba van voor de revolutie hebben meegemaakt, weten hoe het is om onder de duim van de VS te komen. Het land was vlak voordat Fidel Castro en Che Guevara de macht overnamen een marionettenstaat van bedrijven uit de VS die al het suiker en andere grondstoffen uit het land verzamelden en verkochten. De Cubaanse arbeidersklasse profiteerde hier niet van. Sterker nog, alle medische hulp werd geweigerd waardoor tyfus- en pestepidemieën de bevolking teisterden. Zelfs in de huidige beroerde economische omstandigheden is de bevolking beter af dan voor de revolutie. Daarom zullen de Cubanen altijd blijven strijden voor een onafhankelijk en socialistisch land dat zich eindelijk kan onttrekken van de imperialistische tentakels van de VS.
