Na een veelbelovende vroege carrière maken de gebroeders Safdie nu afzonderlijk films. Hun hitfilm Uncut Gems (2019) wordt nu door Bennie Safdie opgevolgd door The Smashing Machine (2025), een biopic over MMA-pionier Mark Kerr. Daarmee treedt Bennie Safdie ogenschijnlijk in de voetsporen van Martin Scorsese, die op een vergelijkbaar punt in zijn carrière de ondertussen legendarische film Raging Bull (1980) maakte. Naast dat beide films biopics over vechtsporters zijn, zijn er ook andere opvallende parallellen tussen de twee films. Een van die parallellen betreft de centrale rol van de romantische relaties van de vechtsporters.
Bennie Safdie behandelt zijn onderwerp op de rauwe manier die we ondertussen van hem en zijn broer gewend zijn. Het camerawerk lijkt veel op dat van documentaires en Mark Kerr, gespeeld door Dwayne ‘the Rock’ Johnson, wordt niet afgeschilderd als een heldhaftige vechter à la Rocky Balboa maar als iemand die worstelt met een complex leven buiten zijn carrière om. Het is vooral dat deel van zijn leven wat hem in de weg zit bij de vechtsport. Op die manier heeft de film toch wat weg van ‘klassieke’ sportfilms. De hoofdrol worstelt tegen onoverkomelijke obstakels om zijn sportsucces te behalen. In tegenstelling tot intimiderende tegenstanders zijn die obstakels in dit geval Kerrs verslaving aan pijnstillers en zijn relatie met zijn vriendin Dawn.
In contrast met het geweld waarmee Kerr zijn tegenstanders in de sport overmeestert, is hij in zijn persoonlijke leven een bijzonder zachtaardige man. Hij behandelt Dawn, gespeeld door Emily Blunt, op een respectvolle maar soms ook denigrerende manier en houdt de woede die ze soms bij hem oproept zo veel mogelijk in. Dawn vervult op haar beurt de rol van de zorgzame partner tijdens Kerrs moeilijkste momenten, maar haar belangrijkste rol is toch die van de giftige vriendin die haar partner uiteindelijk in de weg zit. Ze heeft weinig respect voor hem en spoort zijn probleemgedrag aan. Dit komt bovenal tot uiting wanneer Mark Kerr is afgekickt van zijn verslaving. Dawn klaagt bij een vriendin dat ze mist hoe afhankelijk Mark van haar was tijdens zijn verslaving. Ze blijft hem uitdagen en het koppel krijgt barstende ruzies. Wanneer Kerr zijn woede niet in kan houden wordt het hele huis aan gort geslagen.
Ondanks de toxiciteit van de relatie blijven de twee naar elkaar terugkeren. Daarbij is Dawn afhankelijk van Marks inkomen. Het fysieke verschil tussen de twee betekent dat Mark Dawn met gemak dood kan slaan. Daartoe daagt Dawn hem ook uit. De dynamiek die zich in veel huishoudens voordoet, waarbij een vrouw afhankelijk is van een veel sterkere man, wordt hier uitvergroot. Deze relatiedynamiek vormt een groot gevaar voor veel vrouwen en is een belangrijke factor in bijvoorbeeld femicide. In The Smashing Machine is hier echter weinig aandacht voor. Dawn is geen sterk uitgewerkt personage en haar relatie met Mark vormt vooral een obstakel dat Mark moet zien te overwinnen om zijn doelen in de vechtsport te behalen.
Raging Bull
In tegenstelling tot Mark Kerr is er echter niets zachtaardigs aan Lamotta. Hij is een nijdige, zelfhatende, onzekere en jaloerse man. Het is een kenmerkend personage voor regisseur Martin Scorsese. De focus van Raging Bull ligt niet zozeer op Lamottas sportcarrière als op zijn persoonlijkheid. Hij worstelt ook niet zozeer met obstakels die hem weerhouden van succes in zijn carrière. Lamotta, gespeeld door Robert De Niro, is de beste boxer en dat weet hij. Hij wint, of hij laat de ander winnen. De boxring dient voor hem als een plek om zijn woede te uiten of als een middel voor bijna religieuze zelfkastijding. Waar Mark Kerrs persoonlijke leven enkel een achtergrond vormt voor zijn carrière, is de verhouding voor Lamotta omgedraaid. Zijn sportleven is enkel een plek om de emoties van zijn persoonlijke leven tot uiting te brengen.
Een belangrijk onderdeel van dat persoonlijke leven is zijn relatie met zijn vrouw Vickie, gespeeld door Cathy Moriarty. Lamottas houding tegenover vrouwen is enorm seksistisch. Zoals de bekende recensent Roger Ebert omschreef, ziet hij vrouwen als ‘onbenaderbare, maagdelijke idealen – totdat ze besmet zijn door fysiek contact (met hem), waarna ze verdacht zijn.’ Jake is er constant van overtuigd dat Vickie vreemd op hem gaat en barst steeds opnieuw uit in woede en jaloezie. Wanneer Vickie een terloopse opmerking maakt over dat een toekomstige tegenstander van Jake knap zou zijn, maakt Jake er een punt van om het gezicht van die tegenstander zo kapot mogelijk te slaan. Hij beschuldigt Vickie er zelfs van dat ze vreemd op hem gaat met zijn broer en uiteindelijk slaat zijn gewelddadige persoonlijkheid ook over van de boxring naar Vickie. Vickie krijgt dit te verduren terwijl ze eigenlijk een vrij normale, alhoewel jonge (zij was zestien en Jake 24 toen ze trouwden) huisvrouw is. Ze is een jonge vrouw die probeert te leven, terwijl haar man haar veracht en zelfs fysiek mishandelt.
Vickie kan moeilijk bij Jake weggaan. Dat is deels omdat vrouwen in de jaren ‘40 en ‘50 nog een stuk afhankelijker van hun man waren dan vandaag, maar ook het leeftijdsverschil geeft Jake een positie van macht over Vickie. Het gevaar van dit soort relaties wordt hier een stuk duidelijker dan in The Smashing Machine. Misbruik wordt steeds intenser en gaat uiteindelijk over tot fysiek geweld, en het is lastig voor de vrouw om daaraan te ontsnappen. Vickie weet gelukkig te vluchten uit het huwelijk met Jake, nog voordat hij haar ernstig weet te verwonden of doodt. Helaas weten vrouwen daar niet altijd in te slagen.
Omdat deze twee films over vechtsporters gaan, wordt het gebruik van geweld vrij duidelijk afgezet tegen iemands gedrag in een relatie. Het gaat hier om mannen die getraind zijn om mensen in elkaar te slaan. Hun partners maken daartegen geen kans. De kwetsbaarheid van de vrouwen in deze relaties wordt hier expliciet gemaakt. We moeten echter niet vergeten dat een vergelijkbare dynamiek tot zekere hoogte in bijna elke relatie bestaat. In heterorelaties zijn mannen nog steeds vaak een stuk sterker dan hun partners. Daarbovenop hebben mannen vaak meer economische en culturele macht dan vrouwelijke partners. Dit zet vrouwen in bijzonder kwetsbare en afhankelijke posities ten opzichte van hun partners.
Een les die we in ieder geval uit de vergelijking tussen de twee films kunnen trekken is dat huiselijk geweld niet wordt veroorzaakt door het gedrag van het slachtoffer. De giftigste van de twee vrouwen die hierboven besproken zijn, kreeg niet met meer misbruik of geweld te maken. Het tegenovergestelde is waar. Vickie werd geslagen zonder bepaald giftig of naar te doen tegen Jake. Dat wil overigens niet zeggen dat het geweld gerechtvaardigd zou zijn geweest als ze dat wel deed. Het punt is dat het de dader, de man, is die schuldig is aan huiselijk geweld. Een man die zijn vrouw wilt slaan doet dat ongeacht haar gedrag. Excuses over wat de vrouw wel niet gedaan zou hebben om het te verdienen zijn precies dat: excuses.
Een deel van wat Raging Bull zo tijdloos maakt is hoe de film niet schuwt om te laten zien hoe iemand zoals Jake Lamotta de mensen om zich heen in gevaar brengt. De hoofdrol is geen held die we toejuichen, maar iemand met weinig positieve eigenschappen die constant uithaalt naar de mensen om zich heen. Zijn vrouw Vickie is daar het voornaamste slachtoffer van. Daarmee wordt de rol van de man in dit soort relaties ook impliciet bekritiseerd. In vergelijking is The Smashing Machine een vrij typische sportfilm en blijft het enige vrouwelijke personage er onderontwikkeld. Op die manier houdt het ook patriarchale normen over de rol van de vrouw in stand. Vanuit feministisch oogpunt kan deze veel modernere film dus niet opboksen tegen Raging Bull.
