Edith Fischer (Communist Unity, Australië) & Elise van der Doelen (RSP/ROOD, Nederland) schetsen hun visie voor internationale communistische hergroepering, en presenteren een paar onmiddellijke stappen voorwaarts.
We leven in een opleving van socialisme als politieke beweging. Het opstaan van een nieuwe socialistische partij in de Verenigde Staten, ondanks haar grenzen, signaleert deze opleving. Echter blijft de socialistische beweging strikt gelimiteerd tot haar eigen nationale terrein. Vandaag de dag zien een overgrote meerderheid van socialisten de taak van het bouwen van het socialisme als een taak met duidelijke, ferme nationale grenzen, en stellen ze zich ofwel aparte nationale wegen naar socialisme, ofwel een domino van opeenvolgende nationale revoluties voor. Dit methodologisch nationalisme is een diepgaande kinderziekte in onze beweging.
Het grootste obstakel voor arbeidersmacht en socialisme is niet de individuele kapitalistische klassen van deze of die kapitalistische staat. Noch is het het staatsapparaat zelf, met al haar ideologische en onderdrukkende macht. Het zijn het systeem van kapitalistische natiestaten en de wereldmarkt die de uiteindelijke garanten van de kapitalistische productiemodus zijn. Binnen dit systeem dient de moderne staat, gepionierd door de Britse Imperiale staat volgend uit de Glorieuze overtocht (Glorious Revolution), als een soort naamloos vennootschap van de kapitalistische klasse, een kartel dat vooral wordt bestuurd door de obligatiemarkt. Dit staatssysteem dient om de activiteiten van elk van de individuele onderdelen van de staat binnen haar te disciplineren en reguleren, op een vergelijkbare manier als de nationale markt de activiteit van de haar-vormende bedrijven disciplineert en reguleert. Het volgt dat socialisme in één land net zo absurd is als socialisme in één stad, of socialisme in één fabriek. Dus moet elke socialistische revolutie worden nagestreefd als onderdeel van een internationale revolutionaire strategie. Vandaag de dag presenteerd zulk een strategie zich niet, noch is er een politieke ruimte waarin deze strategie ontwikkeld kan worden.
Er is vandaag geen kracht ter wereld die aanspraak kan maken op de titel van arbeidersinternationale. De staten die de communistische beweging(en) bijeen hielden door puur prestige en macht zijn ofwel ontbonden voor een langere tijd dan de gemiddelde communist oud is, of zijn, bij eigen bekentenis, een internationale politiek aan het bedrijven die geen plek heeft voor proletarische wereldrevolutie. Met de Communistische Partij van China onwillig om leiderschap over de internationale proletarische beweging op zich te nemen, zijn we aan ons lot overgelaten.
Wat overblijft is een moeras van olievlekinternationales, cominformeske verklaringenmolens, persoonlijke-kliekistische verklaringenmolens, reformistische regionale allianties, en individuele organisaties met variërend succes. Er is geen wereldwijde strategie, geen wereldwijde discussie, geen wereldwijde uitwisseling van ervaring. In het kort, er is geen wereldwijde beweging. Zelfs op nationale niveaus is er bijna nergens een verenigende organisatie van de communisten. Waar er wel zulk een organisatie is, is het reformistisch, in het kielzog van reformisten, diep ondemocratisch, of een combinatie van. De verdeling van deze krachten betekent dat het vraagstuk van partij-eenheid niet kan worden opgelost op een nationale, case-by-case, basis. Het moet internationaal uitgevochten worden.
Het is niet genoeg om te wachten op een succesvolle revolutie in een machtig genoeg land die wederom de communistische beweging aan haar staat kan binden. Deze revolutie kan niet slagen indien er geen sterke internationale beweging is om haar te beschermen van buitenlandse klassevijanden. Oftewel, we moeten de internationale partij die we zo wanhopig nodig hebben zelf bouwen.
Kominternisme
De Kominternistische theorie van de revolutionaire golf heeft zich bewezen tot fabel. Ondanks dat het inderdaad mogelijk is voor revolutionaire golven om zich te verspreiden van land naar land, is er geen garantie dat deze revoluties een proletarische, socialistische inhoud zullen produceren. Zoals gezien in de Arabische Lente, op spontane golven van revolutionaire activiteit kan niet vertrouwd worden om zelf een overwinning te leveren. Het is enkel wanneer gecombineerd met een systematische, al-bestaande revolutionaire organisatie dat zulk een golf mogelijk is. Het was de al-bestaande internationale organisatie in Europa die de revolutionaire golf na 1917 mogelijk maakte. Ook het door imperialisten zo-gevreesde Zuidoost Aziatische domino-effect was het resultaat van partijen die onderdeel waren van één-enkele internationale beweging in het recente verleden. Echter waren deze golven in beide gevallen uitgeput lang voordat ze braken.
De laatste poging tot de formulering van een wereldstrategie kan de Maoïsme-Derde Wereld trends van de jaren ’70 toegekend worden. De opvatting dat het mondiale platteland de stad zou omsingelen, dat een derdewereldrevolutie langzaam de imperialistische colossos zou uitputten en vernietigen, had ooit vele aanhangers. Echter, het einde van de Maoïstische periode van China en het verslaan van de Derde Wereld heeft deze tendens de nek omgedraaid. Tegenwoordig hebben de meeste van haar volgers het marxisme achtergelaten en vervangen met verschillende vormen van nationalisme.
Bij gebrek aan een wereldstrategie grijpt de socialistische beweging smpelweg naar de theorie van de nationale revolutie. Zelfs de Trotskisten, die nog beweren om internationalisme te verdedigen, beargumenteren simpelweg dat deze revoluties wellicht achter elkaar plaatsvinden, en blijven dus hangen in het methodologisch nationalisme dat de hervormingssocialisten en Marxisten-Leninisten teistert. Wat nodig is, is een internationale strategie van geduld, waarin de werkersbeweging haar activiteit nauw coördineert, en voorbereid op het grijpen van de macht in gecoördineerde offensieven tegen de kapitalisten. Echter, zulk een strategie kan niet worden betheoretiseerd in abstracto. Het moet het product zijn van daadwerkelijk gezamenlijk werk en systematische organisatie van communisten op een internationale basis – het moet in de eerste en voornaamste plek een internationale van taken zijn.
Waar staan we?
De Sovjetunie is dood. Hoxha’s Albanië is dood. China, wat haar staatsvorm ook is, heeft geen interesse in het ondersteunen van de internationale communistische beweging. Cuba is zwak, lijdend onder de blokkade van de VS, en beweegt naar een privatisering van de economie. Laos en Vietnam zijn klein en geïntegreerd in de wereldmarkt. Noord Korea heeft een ideologie van revolutionair nationalisme aangenomen. In het kort, geen van deze staten kunnen of willen de mondiale communistische beweging verenigen en leiden, zelfs al zou de beweging hen volgen. Dat zou ze niet, noch zou ze dat moeten doen. De ervaring van de Sovjetunie en de opheffing van de Komintern laten ons zien dat gecentraliseerd beheer van één arbeidersstaat over de internationale en over de tactieken die haar verscheidene nationale secties voeren geen winnende strategie is voor zulk een organisatie. De Komintern had al 8 jaar geen Wereldcongres gehouden ten tijde van haar opheffing in 1943, en al 10 jaar geen vergrootte plenums van het Uitvoerend Comité (ECCI). In de praktijk diende het als een werktuig van Sovjet-buitenlandbeleid, en uiteindelijk werd het illegaal opgeheven ten behoeve van de liberale imperialistische machten.
Hoe zit het met de internationales van vandaag? In het kort, geen van hen zijn geschikt voor dit doel. De Progressieve Internationale is een personalistisch mediaproject met geen enkel democratisch apparaat. De International People’s Assembly is een Cominformeske organisatie, een informatieuitwisseling die vooral functioneert via zoom calls. Beide bevatten belangrijke organisaties van internationaal links, maar ook een mengelmoes van linksnationalisten en progressieven.
De Europese linkspartijen, de Partij van Europees Links en de Europese Linkse Alliantie, zijn reformistische verkiezingsbondjes van nationale partijen, waarvan elk hun eigen nationale weg naar het socialisme promoten. Ze zijn ontstaan om subsidie van de Europese Unie te krijgen door een fractie in het Europese Parlement te vormen. Het São Paolo Forum, ooit de kroonjuweel van Pink Tide-internationalisme, kan nu terech gevraagd worden “wat doe je überhaupt?”. Zelfs Chavez wist dat een nieuwe communistische internationale het noodzakelijkerwijs zou inhalen. In ieder geval willen of kunnen ze niet de wereldpartij worden die we nodig hebben.
De Internationale Conferentie van Communistische en Arbeiderspartijen (IMCWP) en de subcominforms hebben, zoals de Cominform, geen macht over lidorganisaties (noch hebben ze echt lidorganisaties) en zijn geen wereldpartijen. Het is een praatwinkel die de Chinezen, Russen, en Cubanen gebruiken om bondgenoten in dit of dat land te krijgen, Dit is zeker nuttig voor hen maar niet voor het internationale proletariaat. Het meeste wat we kunnen zeggen over de IMCWP is dat, horizontaal eraan, de Griekse KKE macht uitoefent over Europees officieel communisme, zoals Moskou vroeger.
De Vierde Internationale en haar buitenechtelijke kinderen zijn in de tegenovergestelde richting gegaan dan de cominformisten, maar in dezelfde richting als de informele KKE-internationale, voorkeur gevend aan het ondertussen bekende gecentraliseerde macht van een sectie over de gehele internationale en de tactieken van alle andere secties. Deze internationales zijn ‘olievlekken’, in de zin dat in de moedersectie ze relatief sterk zijn, en in de andere secties kleiner en zwakker. Voorbeelden zijn de Internationale Socialistische Tendens, die haar moedersectie in Groot-Brittannië heeft met de Socialistische Arbeiderspartij (Nederlandse sectie is de Internationale Socialisten), en de Revolutionaire Communistische Internationale, ook een product van dat vervloekte eiland. Elke grote Trotskistische groepering heeft haar eigen moederschip – de Lutte Ouvrière (Frankrijk) heeft de Internationale Communistische Unie, de Spartacistische Liga (VS) heeft de CL, en Socialistisch Alternatief (VS) heeft het Internationale Socialistische Alternatief. Wanneer een van deze internationale tendensen splitst, produceert het een serie splits in een dozijn landen, als het het geluk heeft om zoveel secties te hebben. De verscheidene linkscommunisten, anarchisten en Maoisten zijn vergelijkbaar, elk met haar eigen microsekte-internationales.
En de Orthodox Marxistische trend? De partijistische communisten onderhouden een web van interpersoonlijke relaties tussen individuen en informeel contact tussen organisaties. Dit is tot nu toe genoeg geweest om de minimale taken van internationale activiteit uit te voeren. Echter, het is niet genoeg om internationale communistische eenheid te hersmeden. Er zijn momenteel weinig wegen om internationale strategie uit te werken, geen echte middelen om taken (zoals steun voor politieke gevangen) te coördineren, of enige verduidelijking van internationale perspectieven. Veel werk wordt dubbel, drievoudig, viervoudig, enz. gedaan. We vinden constant opnieuw het wiel uit voor problemen die al opgelost zijn in andere organisaties, of zelfs al door de Komintern. Theoretische en strategische conferenties worden georganiseerd door de nationale organisaties, en andere organisaties zijn vaak uitgenodigd, maar dit zijn dan nog niet internationale evenementen. Enkel een klein aantal mensen van organisaties die niet de organisatoren zijn, nemen deel. Zelfs internationale conferenties, zoals de anti-NAVO conferenties de vorige 2 jaar (2025 in Nederland, mede-georganiseerd door de RSP en 2026 in Turkijë, georganiseerd door de TİP) zijn, zo ver wij weten, niet heel bekend binnen het bredere ledenbestand van de organisaties (behalve de organisaties die ze heeft georganiseerd).
De Wereldpartij die we nodig hebben
De illegale opheffing van de Communistische Internationale brak de keten van proletarisch internationalisme. Daarmee werd de notie van een internationale communistische strategie gemarginaliseerd, een marginalisatie die we nog niet zijn overstegen. Het Eerste Wereldcongres had de Internationale via democratische stemming van de afgevaardigden van de lidpartijen opgericht. Ditzelfde Wereldcongres verkoos de eerste ECCI. De ECCI had, volgens de statuten van de Komintern zoals besloten op het tweede Wereldcongres, niet de macht om de de Comintern op te heffen, omdat de Comintern opgericht was door het eerste Wereldcongres en de ECCI ondergeschikt was aan haar.[1] Het deed het toch.
Ons doel moet een heropgerichte wereldpartij van proletarische revolutie zijn. Dit is een breed erkend feit in onze tendens – het is zelfs het genoemde doel van veel van de democratisch socialisten! We zouden onze langetermijndoelen duidelijk moeten stellen. We moeten ons richten op de heroprichting van de communistische internationale met een wereldcongres. Dit wereldcongres moet het historische verbod op facties verwerpen en de 21 voorwaarden, om een balans te verzekeren tussen de noodzaak van internationale coördinatie en de noodzaak voor nationale en regionale flexibiliteit. Op onze beurt moeten we regionale en continentale coördinatie van communistische partijen nastreven. Een Pan-Aziatische communistische beweging, en een Communistische Partij van Europa die de Europese verkiezingen als één enkel partijapparaat kan betwisten, zijn net zo belangrijk als een internationale organisatie.
We zijn nog niet eens dicht bij het realiseren van zulk een heroprichtingscongres. Echter kunnen we niet hopen haar te realiseren zonder onze eisen duidelijk te maken. Belangrijk is, dit proces van internationale hergroepering kan niet worden uitgesteld tot de strijd voor eenheid is gewonnen op het nationale niveau. De strijd voor internationale eenheid, en de strijd voor eenheid in elk land, zijn intiem verbonden. Toen de Tweede Internationale bijeenkwam, waren enkel nog maar de Duitse sociaaldemocraten succesvol in het vormen van een verenigde partij. Het was de strijd voor internationale eenheid binnen de Tweede Internationale dat verenigde partijen in Amerika, Frankrijk en Rusland zou vormen.
Waarheen nu?
We kunnen niet simpelweg een nieuwe internationale tot werkelijkheid verklaren. Dit zou enkel de sektarische fouten reproduceren, die een dozijn olievlekinternationales en subcominforms heeft gebaard. Op hun beurt creëren deze olievlekinternationales op nationaal niveau nog meer verdeeldheid – met elke lokale organisatie deze of die internationale lijn volgend, wat eenheid alleen maar moeilijker maakt. We moeten vorderen vanuit de bestaande krachten van de wereldbeweging, en kunnen enkel voortkomen uit door de fusie van bestaande internationale krachten.
De taak voor ons is in zekere zin tweevoudig. Ten eerste, de krachten die voorstander zijn van internationale hergroepering op een principiële Marxistische basis moeten systematisch zusterlijke relaties vestigen. We moeten middelen delen, ons materiaal vertalen, en samenwerken op veelvoorkomende praktische taken zoals solidariteitscampagnes en gezamenlijke publicaties. Op deze basis kunnen we een correspondentiecomité oprichten om permanente communicatie tussen organisaties en trends mogelijk te maken. Via deze inspanning kunnen we beginnen aan het uitwerken van een internationale strategie en perspectieven. Groeiend uit dit gezamenlijk werk, zou ons doel de organisatie van een internationale campagne voor een nieuwe internationale moeten zijn – en op de basis van zulk een internationale campagne, onze pool consolideren om Marxisten te verenigen in een internationale factie. Zulk een factie zou niet kunnen organiseren als een aparte organisatie, gescheiden van de wereldbeweging. In plaats daarvan zou het een strijdformatie zijn binnen en tussen de bestaande internationale formaties, een campagne voerend voor een nieuwe communistische internationale.
Veel van dit werk is al begonnen, doch op oneven en non-systematische manieren. Het moet echter verdiept en verbreed worden, alle principiële marxistische krachten van de wereldbeweging mobiliserend, en hergroepering van onze verspreide kameraden toestaan.
[1] Excerpt from the statutes of the Comintern:
4. The supreme authority in the Communist International is the world congress of all the parties and organizations which belong to it. The world congress meets regularly once a year. The world congress alone is empowered to change the programme of the Communist International. The world congress discusses and decides the most important questions of programme and tactics connected with the activities of the Communist International. The number of votes to which each party or organization is entitled shall be fixed by special congress decision.
5. The world congress elects the Executive Committee of the Communist International, which is the directing body of the Communist International in the period between its world congresses. The Executive Committee is responsible only to the world congress.
